osoba i wspólnota

Osoba i wspólnota to dwie najważniejsze kategorie analityczne, które rozważają Benedykt XVI i Franciszek w Orędziach na Światowe Dni Środków Społecznego Przekazu. Na dwóch następnych spotkaniach będziemy czytać, analizować i intepretować niektóre z nich.

Nowe media i relacje międzyludzkie

Bardziej precyzyjnie: godność osoby ludzkiej oraz relacyjność osoby w tworzeniu wspólnoty. Te same kategorie spotykamy w katolickiej nauce społecznej,  inspirowanej filozofią personalistyczną i w dotychczasowym nauczaniu Kościoła o mediach. Nauczanie Kościoła o mediach nie zmienia się co do istoty, zmienia się natomiast kontekst tego nauczania. To powtórzenie znanych nam tez i postulatów nabiera jednak ze względu na kontekst dodatkowej wartości ponownego odkrycia. Nowe media prowadzą do nowych zjawisk kulturowych, i prowadzą do nowego rozumienia natury ich użytkowników. Trwałe pozostają wartości i kategorie podstawowe, jak wspomniane osoba i wspólnota, ale w pewnym stopniu zyskują, a w pewnym tracą na efektach postępu technologicznego. Stąd Benedykt XVI i Franciszek upominają się o równoległy i zintegrowany postęp etyczny, o nowe rozumienie wartości, nowe przestrzenie ich urzeczywistniania.

Kto jest moim bliźnim w wirtualnym świecie?

Benedykt XVI i Franciszek przy rozważaniu tych, jak powiedzieliśmy, znanych kategorii i postulatów społecznego nauczania Kościoła uwzględniają ich nowy kontekst tworzony przez media społecznościowe. Mówiąc o godności osoby pytają m.in. o autentyczność naszego profilu internetowego, o naszą tożsamość w sieci, o problem konstruowania własnej tożsamości wirtualnej w oparciu nie o prawdę, ale o pragnienie bycia atrakcyjnym i poprawiania własnego wizerunku. Rozważając kwestię osoby w relacjach społecznych, stawiają ważne pytanie: kto jest moim bliźnim w wirtualnym świecie? A zatem dotykają najważniejszego dla chrześcijan przykazania miłości. Pytają o to, co znaczy chrześcijańskie bycie w sieci podpowiadając pewne rozwiązania: to znaczy szanować innych, być otwartym i szczerym. W odniesieniu do relacji osobowych pytają o właściwe zachowanie proporcji wirtualne/realne, o autentyczną wspólnotę przyjaciół, opartą nie tylko o wirtualne kontakty, ale o realne bycie w świecie. Stawiają kwestię budowania wspólnoty w społecznościach sieciowych, o głębokie i trwałe relacje.

osoba i wspólnota
Benedykt XVI i Franciszek zastanawiają się w Orędziach na Światowe Dni Środków Społecznego Przekazu nad naszymi relacjami w Internecie

Jak nowe media zmieniają znaczenie religii?

Istotna dla naszych badań wydaje się zmiana w pojmowaniu wartości przez człowieka w kontekście nowych mediów. Przypomina się pytanie Neila Postmana, które stawia w Technopolu (Warszawa 1995, s. 29-30): „duchowny, który zastanawia się, w jakiej mierze dany środek przekazu zwiększy liczbę jego słuchaczy, pomija ważną kwestię: w jaki sposób nowe media zmieniają znaczenie religii, Kościoła a nawet Boga (…) Pytanie duchownego: czy przez telewizję i radio dotrę do większej liczby ludzi? ma wartość praktyczną, ale odwraca uwagę od poważnych kryzysów społecznych, intelektualnych i instytucjonalnych, którym sprzyjają nowe środki przekazu”. Istotne dla nas jest zatem badanie kategorii podstawowych. Jak np. dzisiejszy człowiek sieci postrzega rzeczywistość Królestwa Bożego, Trójcy Świętej, Wcielenia i Zmartwychwstania? Jak przedstawić mu tą rzeczywistość w języku nowych mediów?

Kilka przydatnych informacji o wykładzie

Osoba i wspólnota w Internecie to wykład monograficzny, obowiązkowy dla doktorantów teologii środków społecznego przekazu na Wydziale Teologicznym UKSW w tym semestrze, ale też możliwy do wyboru jako wykład dodaktowy dla innych studentów na Wydziale. Czwartki, godz. 8, sala 119.

osoba i wspólnota
Neil Postman (1931-2003), amerykański medioznawca. Interesowało go m.in. jak nowe technologie zmieniają pojęcia związane z religią

Podstawy teoretyczne, analiza dokumentów

Pierwsza część to podstawy teoretyczne i analiza dokumentów. Pod tym adresem dostępna jest ogólna prezentacja do zajęć. Warto zwrócić uwagę na notatki prelegenta pod slajdami. Dwa spotkania w tej części poświęcimy lekturze i analizie dwóch wybranych Orędzi na Światowe Dni Środków Społecznego Przekazu, Benedykta XVI z 2011 r. i Franciszka z 2014 r. Utworzyłem skróty do tych dokumentów tiny.pl/gn82q oraz tiny.pl/gn82k Będziemy pracować nad tekstem online. Zabierzcie ze sobą smartfony (ale zapewne i tak je zabierzecie). W sali 119 jest zasięg Wi-Fi.

Praca zespołowa

Druga część naszych spotkań (myślę, że zaczniemy jeszcze przed świętami) będzie pracą zespołową. Będziemy przesyłać linki do chrześcijańskich portali, fanpage’y, blogów, kanałów na YouTube i Twitterze. Analizować nadesłane materiały na zajęciach i wspólnie poszukiwać odpowiedzi na pytanie: na czym polega chrześcijańskie bycie w sieci?

Zaliczenia

Trzecia część (od maja br.) to czas zespołowych zaliczeń, w grupach trzyosobowych. Przedmiotem pracy będzie scenariusz chrześcijańskiej akcji społecznej w zakresie odpowiedzialnego korzystania z Internetu. Całość będziemy prezentować na zajęciach majowych i czerwcowych, w ramach naszego festiwalu zaliczeń. Tutaj każdy powinien wziąć udział, także osoby, które mają Indywidualny Tok Studiów.

Bibliografia

W publikacjach naukowych kilka moich artykułów, które dotyczą naszego tematu m.in. Teologia społeczności sieciowych (2017), Kto jest moim bliźnim w wirtualnym świecie? (2011) i Bezcielesność cyberprzestrzeni a sakramentalny wymiar Kościoła (2008).

Ilustracje: 
othree, Mozilla Community Space Taipei Party, Flickr CC BY 2.0
Leo Angelo de Castro, Pope Francis and Pope emeritus Benedict XVI 🙂 Buona notte! Flickr CC BY 2.0
Photograph or image of Neil Postman (8 March 1931 – 5 October 2003), Wikipedia, 2015, Dozwolony użytek dydaktyczny

Autor

Piotr Drzewiecki

Dziennikarz, medioznawca, prof. UKSW