Blog lifestylowy. Dom, gotowanie, media, pies, zdrowie. Piotr Drzewiecki

Edukacja medialna definicja

edukacja medialna definicja
Każdy z nas jest użytkownikiem mediów. Zastanówmy się, jak z nich korzystamy, jaki mają wpływ na nasze życie?

Co to jest edukacja medialna?

Edukacja medialna definicja. To kształcenie umiejętności korzystania z mediów. Sprawa dotyczy nas wszystkich, bo każdy z nas korzysta z mediów. Czasem mówimy szeroko o edukacji medialnej, gdzie mamy na myśli edukację przez media – tworzenie medialnych przekazów edukacyjnych. Innym razem o mediach w edukacji, o nowoczesnych pomocach dydaktycznych. Edukacja medialna to badanie i praktyka naszego korzystania z mediów, ich wpływu na nasze życie osobiste, zawodowe i społeczne. Zastanawianie się, jakie są nasze możliwości i kompetencje w tym zakresie oraz jak możemy je poprawiać.

Edukacja medialna w szkole

Główny nurt zainteresowań edukacji medialnej w Polsce wyznaczały dotąd potrzeby szkolne. Było to również poszukiwanie nowych metod i technologii kształcenia z wykorzystaniem mediów czy też zagadnienie wpływu mediów na procesy dydaktyczne i wychowawcze. Uzupełnieniem tego szkolnego nurtu są próby wprowadzenia edukacji medialnej jako odrębnego przedmiotu do podstaw programowych. A jeśli już się nie udaje, to przynajmniej poszukujemy możliwości w ramach istniejących przedmiotów w kształceniu formalnym.

Edukacja medialna jako ruch społeczny

Rozwój problematyki edukacji medialnej w stronę zagadnień związanych z kompetencjami medialnymi i informacyjnymi społeczeństwa przyniósł nowe możliwości badania i popularyzowania edukacji medialnej. Stanowi ona szerszy zakres działań niż tylko te, wyznaczane przez pedagogikę i problematykę szkolną. Współczesna edukacja medialna to domena organizacji pozarządowych, instytucji kultury i nadawców medialnych. Tym samym edukacja medialna stała się przedmiotem badań innych dyscyplin z obszaru nauk humanistycznych i społecznych, a przede wszystkim wprowadzonych w 2011 r. nauk o mediach.

Religijna edukacja medialna

Możemy traktować ją również jako przedmiot badań teologii środków społecznego przekazu. Podejmujemy m.in. analizy działalności parafii, szkolnictwa katolickiego, ośrodków duszpasterskich w zakresie edukacji medialnej.

Media literacy Kompetencja medialna

Kluczem do zrozumienia współczesnej edukacji medialnej, niezależnie na gruncie której z nauk podejmujemy się prac badawczych w tym zakresie, jest pojęcie kompetencji medialnej (media literacy). Coraz częściej mowa o konwergencji tych kompetencji. To znaczy o przenikaniu się umiejętności informacyjnych, cyfrowych, krytycyzmu odbiorczego, kreacji medialnej, sprawności w poruszaniu się po tekstach kultury audiowizualnej.

Wiedza, postawy, umiejętności

Pojęcie kompetencji jest kategorią szerszą niż czysto techniczne korzystanie z mediów. To kształcenie wiedzy, postaw i umiejętności w komunikacji społecznej i tworzeniu przekazów kulturowych. Zatem są to szerokie zdolności, umożliwiające uczestnictwo w życiu społecznym i kulturze. Często warunkują one rozwój osobisty i wspólnotowy, także w aspektach ekonomicznych.

edukacja medialna definicja
Edukacja medialna to kształcenie umiejętności korzystania z mediów. A z mediów korzystamy wszyscy. Dlatego często mówimy, że to powszechne zadanie, dla różnych instytucji społecznych

Katalogi kompetencji medialnych

W definiowaniu kompetencji medialnych ujawnia się pewna trudność. Intuicyjnie łatwo wyobrazić sobie ideał odbiorcy – użytkownika mediów jako „piśmiennego medialnie” (media literate). W pracy naukowej czy praktyce społecznej nie potrafimy jak dotąd definiować kompetencji medialnej inaczej jak poprzez opisowe katalogi obszarów i celów kształcenia lub samokształcenia w tym zakresie.

Konkretne potrzeby odbiorców

Trzeba też mieć na względzie zjawisko relacyjności tych kompetencji. Konkretna grupa odbiorcza, a niekiedy nawet konkretny odbiorca, potrzebuje innego ich zestawu niż druga grupa. To utrudnia uwspólnienie działań, ale jednocześnie ten relacyjny model kompetencji, umożliwia dopasowanie kształcenia do potrzeb konkretnych osób.

Edukacja medialna Przyszłość społeczeństwa

Próby określenia definicji kompetencji medialnych wymagają uwspólnienia wielu stanowisk teoretycznych, doświadczeń praktycznych. Zazwyczaj są podejmowane w gronie eksperckim – w Polsce m.in. pracujących w zespołach Fundacji Nowoczesna Polska w l. 2012-2014 oraz w ramach Centrum Projektów Polska Cyfrowa w l. 2015-2016 – a często ich wynikiem i tak są wieloaspektowe ujęcia. Podczas jednego ze spotkań ekspertów w ramach Programu Informacja dla Wszystkich (IFAP) UNESCO w Moskwie w 2012 r. wypracowano jak dotąd jedną z najbardziej spójnych definicji kompetencji medialnych (i informacyjnych).

Społeczeństwo wiedzy

Analizując początek tej definicji możemy dostrzec zarówno wspomnianą trudność jak i bogactwo działań. „Kompetencja medialna i informacyjna (media and information literacy, MIL) jest warunkiem wstępnym zrównoważonego rozwoju otwartych, pluralistycznych, integracyjnych i partycypacyjnych społeczeństw wiedzy, a także instytucji obywatelskich, organizacji, społeczności i jednostek, które składają się na te społeczeństwa. MIL definiuje się jako połączenie wiedzy, postaw, umiejętności i praktyk wymaganych do uzyskania dostępu, analizy, oceny, wykorzystania, produkcji i przekazywania informacji i wiedzy w kreatywny, prawny i etyczny sposób, z poszanowaniem praw człowieka”.

Edukacja medialna Biblioteki Domy kultury Organizacje pozarządowe

W Deklaracji Moskiewskiej z 2012 r. podkreślono potrzebę współpracy instytucji społecznych (cross-sectoral) i działania na rzecz poprawy kompetencji medialnych wszystkich grup wiekowych w ramach edukacji przez całe życie (lifelong learning). Nie jest to zatem już jedynie zadanie szkoły, ale także mediów, bibliotek, rządów, organizacji pozarządowych i międzyrządowych, uczelni wyższych, biznesu, archiwów, muzeów i innych podmiotów.

Szeroki nurt

To duże otwarcie tej problematyki na rzeczywistość społeczną. Zachęca do badań humanistyczno-społecznych. Stawia jednak pytania o przedmiot tych badań, zakres, aspekt. Skłania również do wypracowania nowej filozofii edukacji medialnej znacznie wykraczającej poza problematykę technologii kształcenia, edukacji formalnej w szkole, ale z drugiej strony obejmującej technologię i szkołę. Definicji, która z jednej strony obejmuje szeroki nurt społecznej edukacji medialnej, z drugiej zawęża zakres i aspekt do nauk o mediach.

Edukacja medialna w naukach o mediach

Edukację medialną będziemy definiować jako proces nabywania (akwizycji) kompetencji medialnych przez różne grupy audytoryjne, społeczne i wiekowe. Takie ujęcie w odróżnieniu od koncentracji na edukacji przez media – tworzenia przekazów edukacyjnych, dydaktyce medialnej – rozpatrywaniu mediów jako pomocy edukacyjnych, skłania nas do pytań o rozpatrywanie jej jako samokształceniowego lub kształceniowego działania.

Cel badań

Jego celem są w zróżnicowany sposób zdefiniowane kompetencje wyrażonego za pomocą wskaźników wiedzy, umiejętności, postaw społecznych w korzystaniu z mediów, uwzględniających potrzebę ich zróżnicowanego definiowania, ze względu na typ kompetencji np. krytyczne, kreatywne, adresata – grupę odbiorczą, jej poziom wiekowy, uwarunkowania społeczne.

edukacja medialna definicja
Interesuje nas jak różne grupy odbiorców korzystają z mediów i jak im pomóc w tym zadaniu

Edukacja medialna Badania w praktyce

Powyższa definicję wypracowaliśmy w ramach prac badawczych Katedry Edukacji Medialnej i Języka Mediów Instytutu Edukacji Medialnej i Dziennikarstwa na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie oraz seminarium dyplomowego z edukacji medialnej i analiz wpływu mediów w l. 2016-2017. W opisie profilu wspomnianego seminarium zawarto inną wersję tego ujęcia oraz podejście praktyczne do badań w tym zakresie: „przez badania współczesnych problemów edukacji medialnej rozumiemy analizy grup odbiorczych i ich sposobów korzystania z mediów oraz proces nabywania kompetencji medialnych przez społeczeństwo, co mieści się w obszarze tzw. badań audytoriów w medioznawstwie.

Profesjonaliści medialni

Ważną kategorię stanowią również badania kompetencji pracowników zawodów okołomedialnych, określone jako profesjonalizacja medialna. Student wybiera określoną grupę audytoryjną – odbiorców lub profesjonalistów medialnych – i stawia pytania o kompetencje oraz sposób ich nabywania przez tą grupę”.

edukacja medialna
Podręcznik medioznawstwa Lisy Taylor i Andrew Willisa z 1999 roku. Przetłumaczony również na język polski. Ciągle wiele w nim inspiracji do badań, także w edukacji medialnej

Badania audytorium

Co umożliwia powyżej zaprezentowane ujęcie? Po pierwsze lokuje ono edukację medialną jako przedmiot zainteresowań nauk o mediach, w ramach badań audytorium. Istotną inspiracją był tutaj dokonany przez Lisę Taylor i Andrew Willisa podział podręcznika do „Medioznawstwa” na trzy istotne działy: teksty – analizę treści, genologię, semiotykę; instytucje – misja, etyka, rynek nadawców publicznych i prywatnych oraz odbiorców (audiences) – badania odbioru, definiowanie grupy odbiorczej, kulturowy kontekst konsumpcji mediów.

Audytoria i analizy wpływu mediów

Jeśli mowa o edukacji medialnej, najbardziej zasadnym wydaje się najpierw zapytać: jakiego audytorium? Nie tyle koncentrować się na instrumentach dydaktycznych (tekstach) czy badaniu podmiotów odpowiedzialnych za edukację (instytucje), ale na celu tych badań, na kompetencji odbiorców, niezależnie od tego, w jakiej instytucji funkcjonują i jakim programom dydaktycznym są poddawani.

Grupy odbiorców

Ujęcie audytoryjne umożliwia również wyodrębnienie wąskich grup społecznych i wiekowych oraz stawianie pytań o specyfikę użycia mediów przez te grupy np. seniorzy w uniwersytetach trzeciego wieku, dzieci kształcone w edukacji domowej (home schooling), ale też grupy profesjonalne tj. specjaliści ds. marketingu zdrowia, wizażyści korzystający z social mediów.

Akwizycja kompetencji Jak uczymy się mediów?

Po drugie zauważyliśmy, że takie audytoryjne definiowanie edukacji medialnej umożliwia użycie pojęcia akwizycji kompetencji. Część kompetencji odbiorcy pozyskują samorzutnie, w nieformalnych procesach samokształcenia, głównie za sprawą nowych mediów. Edukacja nieformalna czy też preedukacja dokonuje się samorzutnie, przypadkowo, w niezorganizowany sposób, ale często prowadzi do celów zakładanych w formalnym kształceniu. Stąd interesuje nas proces akwizycji i zakres zdobytych kompetencji medialnych, a nie tylko formalny aspekt tego procesu np. szkolny czy instytucjonalny.

Kompetencje specjalne

Celem badań jest również wyodrębnienie specyficznego zakresu kompetencji medialnych, dedykowanego im katalogu tych umiejętności, wiedzy i postaw, które są im niezbędne i które – zgodnie z modelem relacyjnym – definiują ich jako grupę audytoryjną.

Zrozumieć media

W projektowaniu nowej definicji (i filozofii) badań edukacyjno-medialnych ujawnił się istotny aspekt metodologiczny: jak badać te audytoria? Poszukiwaliśmy zarówno praktycznego pomysłu na specyfikę badawczą, ale przede wszystkim tego, jaką metodologię dopasować do badania wąskich grup audytoryjnych i zróżnicowanych kompetencji medialnych, które nabywają. Mieliśmy również na względzie wypracowane wcześniej tradycje teologii środków społecznego przekazu, która łącznie z tradycją filozofii mediów m.in. Marshalla McLuhana i Neila Postmana, były wcześniej przedmiotem prac teoretycznych w naszym Instytucie.

Badania jakościowe

Odpowiedzią na ten problem okazały się metody badań jakościowych, które łączą nauki społeczne z wyjątkową filozofią rzeczywistości społecznej, zorientowanej na rozumienie motywacji, deontologii i praktyki zróżnicowanych grup społecznych.

Mierzyć kompetencje medialne

Nie rezygnujemy jednak z badań ilościowych. Dzięki nim możemy mierzyć poziom kompetencji danych grup audytoryjnych, wykazywać wpływ danego medium na rozwój intelektualny czy emocjonalny. I choć jestem przekonanym jakościowcem, to każde inne metody są jak najbardziej potrzebne. Cel wspólny. Świadomy, krytyczny, selektywny i kreatywny użytkownik mediów.

Ilustracje:
gdsteam, Carers Allowance user4, Flickr CC BY 2.0
D.Reichardt, watch TV, Flickr CC BY-NC-ND 2.0
Blondinrikard Fröberg, Audience, Flickr CC BY 2.0

Print Friendly, PDF & Email