Przepis na pracę dyplomową

Jak przygotować dobry licencjat i magisterium z nauk o mediach?

Po pierwsze nie da się tego zrobić w dwa tygodnie, ani nawet w miesiąc, z pewnym uściśleniem. Da się to napisać w tak krótkim czasie – przy ogromnym wysiłku umysłowym – ale pod żadnym względem nie da się przeprowadzić badań w tak krótkim czasie. Praca dyplomowa to przedstawienie wyników własnych badań, a nie kompilacja mądrych książek. Przypomina raport pobadawczy, stąd sam czas jego pisania może być krótki, ale trzeba wiedzieć, że tempo pisania będzie widoczne w tekście pracy, więc należy tego unikać. Ale absolutnie wykluczony krótki czas na zbieranie danych, ich analizę, interpretację, gromadzenie fiszek, notatek, opracowywanie materiałów. Umysł nie jest w stanie tego przetworzyć tak szybko. A jeśli nawet przetworzy, to będzie to zawsze słabej jakości.

Praca dyplomowa to nie literatura piękna, ani rozbudowany esej, choć jest to możliwa jej forma. Ale to wymaga talentu i wielkiej erudycji. To nie na ten etap rozwoju intelektualnego, raczej na doktorat z filozofii i teologii. Wymaga znajomości przynajmniej 200 lektur, ich rozumienia, własnych przemyśleń. Praca dyplomowa – magisterska lub licencjacka – to rzetelnie i rzemieślniczo przygotowany raport z badań własnych, konstruowany według określonych reguł.

Jakie są te reguły? Najlepiej tak: wstęp, w którym koniecznie: aktualność i ważność problemu, problem badawczy, źródła – na podstawie czego będziemy badać, żeby rozwiązać dany problem (moga być to własne wywiady pogłębione, zebrane materiały prasowe do analizy itp.), literatura przedmiotu – co będzie nam niezbędne do rozumienia problemu w badaniu (rama teoretyczna) oraz literatura pomocnicza – słowniki, encyklopedie. We wstępie koniecznie również podać metodę badania (wywiady pogłębione i metodologia jakościowa, analiza zawartości mediów – to przy mediach audiowizualnych, analiza treści – przy drukowanych) oraz strukturę pracy (w pierwszym rozdziale, w drugim, w trzecim).

Warto przyjąć strukturę inspirowaną układem większości artykułów w naukach społecznych, określanym jako IMRAD (Introduction, Methods, Results and Discussion). Nie jest to sztywny układ ani norma, a jedynie zalecenie służące przejrzystości pracy. Z pewnością nie można przeprowadzać analizy po interpretacji wyników badań. To pisanie pod z góry założoną tezę. IMRAD zaadaptowany do potrzeb pracy dyplomowej najlepiej sprawdza się w strukturze trzech rozdziałów:

1 – teoretyczny (Introduction), przedląd literatury przedmiotu, rama teoretyczna, charakterystyka problemu, geneza, historia, główne aspekty
2 – analityczny (Methods and Results), szczegółowy opis metodologii, analiza i prezentacja zebranych materiałów, przebieg badania, wstępna kategoryzacja wyników (wiele zależy od przyjętej metodologii jakościowej lub ilościowej, w jakościowej nie stawia się hipotez, dane wynikają z badania, w ilościowej obowiązkowo hipoteza, operacjonalizacja problemu badawczego)
3 – interpretacyjny (w jakościowych to dalsze pogłębienie Results, dla obu metodologii Discussion), rozumienie problemu w oparciu o dokonaną analizę, główne kategorie problemowe, wnioskowanie

Na końcu… zakończenie: główne wnioski, odniesienie się do problemu badawczego, co udało się ustalić, także praktyczny wymiar problemu, jego aplikowalność – zastosowanie, wytyczne do działań społecznych.

W bibliografii konieczny podział na źródła, literaturę przedmiotu, pomocniczą. Żadnych podziałów na internetowe i drukowane. Starannie dokumentować materiał, opisać go w przypisach i bibliografii. Przypisy mogą być tradycyjne pod tekstem, ale warto rozważyć wewnątrztekstowe (potocznie nazywane oksfordzkimi, choć najbardziej popularny standard to APA), charakterystyczne dla nauk społecznych. W pracy obowiązuje zasada jednolitości przypisów i bibliografii. Estetyka rzutuje na stronę merytoryczną pracy.

I cała tajemnica warsztatu dyplomowego. Natomiast kwestią talentu jest znaleźć interesujący problem, umieć go przełożyć na dostępne narzędzia metodologiczne, rzetelnie przeprowadzić analizę, wyciągnąć wnioski, zinterpretować problem. Opisać poprawną polszczyzną wykazując się opanowaniem edytora tekstu i poczuciem estetyki. Oczarować czytelnika.

Co do ocen, przynajmniej u mnie: praca dostateczna – oznacza, że spełnia warunki stawiane tego typu pracom, ale ma wiele niedociągnieć merytorycznych i metodologicznych. Dobra – ma pewne problemy merytoryczne lub metodologiczne. Bardzo dobra – praca, która oprócz tego, że rzetelna metodologicznie to wyróżniająca się merytorycznie.

Udanych egzaminów dyplomowych!

COD Newsroom, College of DuPage Celebrates 50th Commencement, Flickr CC BY 2.0.